فناوري
تاثیرفناوری بر افراد–بوروکراسی اندازه وچرخه حیات سازمان
اثرمتداول اينترنت و فناوري اطلاعات
شمار كاربران اينترنت در سال 2000 ميلادي بيش از 30 ميليون نفر بوده است .درسال 2005 به حدود يك ميليارد نفررسید و پيش بيني شده بود كه اين تعداد براي سال 2010 به 5/1میلیارد برسد. يك سوم از رشد اقتصاد آمريكا در محدوده سالهاي 1996 تا 1999 ، به طور مستقيم به گسترش اينترنت مربوط مي شود . در حال حاضر ، بيش از 2 ميليارد صفحه web و بيش از 17 ميليون «دامين» (DAMAIN)ثبت شده، وجود دارد. اين حقايق بيش از هر چيز نشان مي دهد كه اينترنت اثر مهمي بر روي چگونگي، چرايي و زمان و مكان كار مردم داشته است.
بيشترين تاثير اينترنت و فناوري اطلاعات بر قشر تحصيلكرده ، ماهر و علاقه‌مند به موفقيت بوده است. از آنجائي كه ، افراد تحصيلكرده ، ماهر و علاقه مند به موفقيت در موقعيتهاي مهم سلسله مراتب سازماني مشغول به كارند و بنابراين اثر بيشتري را بر موفقيت همه جانبه سازمان دارند ، ما نيز مي بايد توجه خود را بر اثر اينترنت روي اين گروه كاركنان متمركز كنيم .
استفاده از اينترنت براي كارمنديابي
استفاده از اينترنت در شيوه هاي جديد كار
استفاده از اينترنت براي توسعه قابليت‌هاي كاركنان
فناوری، موجب تغییر کارها و سازمان ها شده است. برای مثال به جای سرپرستی مستقیم، کارها به وسیله رایانه کنترل می شوند و در نتیجه حوزه کنترل مدیران گسترش یافته و سازمان ها در سطح افقی، گسترده تر می شوند
با توجه به اين واقعيات بايد گفت كه فناوري اطلاعات يكي از عوامل مهم محيطي به شمار مي آيد كه بر موقعيت ، عملكرد و سرنوشت جوامع، سازمانها و افراد اثرات جدي مي گذارد
بحث در مورد تاثير فناوري اطلاعات بر افراد، سازمانها و جامعه موضوع تازه‌اي نيست و از ابتداي پيدايش و گسترش فناوري اطلاعات اين موضوع مورد بحث قرار گرفته است.
هنوز هم افرادي وجود دارند كه معتقدند بشر به وسيلة تكامل تكنولوژي تهديد شده است
استفاده از رايانه و فناوري اطلاعات برخي از تغييرات را در سازمانها ايجاد كرده است. اين تغييرات در حوزه هايي مثل ساختار، اقتدار، قدرت، محتواي شغل، سلسله مراتب شغلي كاركنان، نظارت و شغل مديران ديده مي شود.
سلسله مراتب سازماني
فناوري اطلاعات براي افزايش بهره‌وري و كارايي ، حيــــطه كنترل گسترده‌تر و كـــاهش تعداد متخصصان را مجاز مي‌داند. فناوري اطلاعات به سازمانها اجازه مي دهد تــا دانش متخصصان را تحت كنترل درآورد و نياز به تخصصــهاي فني را در سازمان كاهش مي دهد.
واحدهاي ويژه
تغيير ديگر در ساختار سازماني، امكان ايجاد يك مركز تكنولوژي، يك مركز تجارت الكترونيك، يك بخش سيستمهاي پشتيباني تصميم و يا يك بخش سيستمهاي هوشمند است. بدين ترتيب واحدهاي ويژه اي جهت مديريت اطلاعات و فناوري اطلاعات در سازمان ايجاد مي‌شود
تمركز قدرت يا اختيار
اينكه آيا استفاده گسترده فناوري اطلاعات منجر به تمركز يا نبود تمركز در عمليات كسب و كار و مديريت خواهد شد يا نه ممكن است به فلسفه مديريت عالي بستگي داشته باشد. هر چه ميزان كنترل و تاثير كاركنان رده پايين سازمان بر فرايند تصميم گيري در سازمان بيشتر باشد، مي‌توان نتيجه گرفت كه تمركز در سازمان كمتر شده است و اگر با بكارگيري فناوري اطلاعات در سازمان ،ميزان كنترل و تاثير مديران بر فرايند تصميم بيشتر شود،تمركز بيشتر خواهد بود.بنابر اين نمي‌توان در اين مورد يك الگوي مشخص و واضح ارائه داد.
قدرت و موقعيت
با توجه به اينكه اطلاعات يك منبع قدرت است، با ورود سيستم هاي اطلاعاتي در سازمان ميزان اطلاعات تحت كنترل افراد تغيير خواهد كرد و بدين ترتيب قدرت افراد (قدرت ناشي از اطلاعات) تغيير خواهد كرد
محتواي شغل
يكي از اثرات فناوري اطلاعات بر محتواي برخي مشاغل هم در سازمانهاي دولتي و هم در سازمانهاي خصوصي است. تغييرات در محتواي شغل هنگامي رخ مي‌دهد كه كار طراحي مجدد شود و از آنجايي كه با ورود و توسعه فناوري اطلاعات ،ماهيت برخي از فعاليتهاي سازمان تغيير مي‌كند، طراحي مشاغل تغيير كرده و به تبع آن محتواي شغل نيز تغيير خواهد كرد
تغييرات در شرايط احراز شغل و آموزش
با توجه به اينكه فعاليت با فناوري اطلاعات،فنون جديد كاري را مي‌طلبد، شرايط احراز شغل و آموزش كاركنان نيز بدبن دليل تغيير خواهد كرد.زيرا مهارتهاي سابق كاركنان پاسخگوي اين نيازها نخواهد بود
تغييرات در نظارت
اين حقيقت كه كار كاركنان به صورت خطي (online) انجام و به صورت الكترونيك ذخيره مي شود، احتمال و امكان نظارت بيشتر را فراهم مي كند. فناوريهاي اطلاعات در واقع وسيله اي براي تسهيل كنترل و نظارت هستند
كار و فناوري اطلاعات
سيستمهاي اطلاعاتي به راههاي مختلف بر افراد تاثير مي گذارند. چيزي كه براي يك فرد مزيت است، براي ديگري ممكن است اين چنين نباشد. برخي شيوه هايي كه فناوري اطلاعات ممكن است افراد، ادراكات و رفتارشان را تحت تاثير قرار دهند، در اين بخش از نوشتار بررسي خواهند شد
تاثير بر رضايت شغلي
اگر چه برخي شغلها ممكن است به وسيله فناوري اطلاعات به طور اساسي خيلي غني شوند، شغلهاي ديگر ممكن است خيلي تكراري و كمتر رضايت بخش بشوند.
براي مثال در ابتداي سال 1970، محققان پيش بيني كردند كه سيستمهاي اطلاعاتي مبتني بر كامپيوتر نظر يا راي مديريتي را در تصميم گيري كاهش مي دهند و بنابراين مديران ناراضي ايجاد مي كنند.
فاقد صفات انساني كردن
يك انتقاد غالب در مورد سيستمهاي پردازش داده هاي سنتي، اثر منفي بالقوه آنها بر شخصيت ( فرديت) افراد است. آنها فعاليتهايي را كه كامپيوتري مي شوند را فاقد صفات انساني و فاقد شخصيت مي‌كنند. برخي از افراد احساس مي‌كنند كه به خاطر كامپيوتري شدن فاقد هويت و صفات انساني هستند. از طرف ديگر برخي افراد آن‌قدر به وب معتاد مي شوند كه فعاليتهاي روزمره و منظمشان را در محل كار يا خانه از قلم مي اندازند و مشكلات سازماني و اجتماعي جديدي ايجاد مي كنند.
اثرات رواني
اگر افراد تشويق شوند تا از محل زندگي‌شان خريد كنند و در همانجا كار كنند، اثرات رواني بدي مثل افسردگي و تنهايي به‌وجود مي آيد. در بعضي از كشورها، اين طبيعي است كه بچه ها در خانه از طريق فناوري اطلاعات به مدرسه بروند، اما فقدان تماس و ارتباط اجتماعي مي تواند توسعه‌هاي اخلاقي، شناختي و اجتماعي شان را آسيب بزند
تشويش اطلاعاتي
يكي از تاثيرات منفي عصر اطلاعات اضطراب يا تشويش اطلاعاتي است.
ديگر اشكال تشويش اطلاعاتي عبارتند از:
1- تشويش در مورد ناتواناييهايمان در نگهداري حجم داده ها.
2- تشويش در مورد كيفيت اطلاعات در دسترس بر روي وب. اين اطلاعات اغلب به روز نيستند و ناقص هستند.
3-منابع «برخط» زياد.
4- تشويش در مورد اينكه خيلي خوب آگاهي داده نمي شود يا خيلي دير آگاهي داده مي شود.
بين 60 تا 80 در صد افرادي كه اطلاعات خاصي را بر روي وب جستجو مي كنند، نمي توانند آنچه را كه مي خواهند پيدا كنند. اين مسئله همچنين بر تشويش اطلاعات مي افزايد. زيرا هنگامي كه داده ها خيلي زياد باشند، تفاوت بين داده و اطلاعات و حقيقت و دانش، مبهم مي شود. براي برخي كاربران اينترنت، تشويش از حجم بيش از اندازه اطلاعات ناشي مي شود كه ممكن است بي خوابي، خواب كم يا ناكافي را موجب شود.
تاثير بر ايمني و سلامتي
رايانه‌ها و سيستمهاي اطلاعاتي بخشي از محيط شغل هستند كه ممكن است به‌طور معكوسي بر ايمني و سلامتي افراد اثر بگذارند. در ادامه اين اثرات را مطرح مي كنيم
الف - استرس شغلي
افزايش در حجم كار و يا مسئوليتها مي تواند استرس شغلي را افزايش دهد.اگرچه رايانه اي كردن به سازمانها به وسيله افزايش بهره وري سود مي رساند، همچنين موجب افزايش حجم كاري نيز مي شود. برخي كاركنان احساس مي كنند كه در حجم بيشتري از كار غوطه ور شده اند و احساس تشويش در مورد شغل و عملكردشان مي‌كنند. اين احساسات تشويش مي تواند به طور معكوسي بر بهره وري كاركنان تاثير بگذارد. مديران مي توانند به وسيله توزيع مجدد حجم كار ميان تعداد بيشتري از كاركنان استرس شغلي ناشي از اين مسئله را كاهش دهند.
ب - نمايش تصويري
ظهور ترمينال‌هاي نمايش تصويري مي‌تواند بر بينايي افراد تاثير منفي بگذارد.
ج - آسيبهاي ناشي از فشار كارهاي تكراري
يكي ازديگر خطرات بالقوه ايمني و سلامت، آسيبهاي ناشي از فشار كارهاي تكراري مثل كمر درد، كشش ماهيچه در مچ دست و انگشتهاست كه اين نوع از آسيبها مربوط به استفاده بلند مدت از صفحه كليد است
فناوری اطلاعات
«فناوری»اطلاعات شامل هرگونه تجهیزات ،سیستم یا زیر سیستم هایی از تجهیزات است که بطور خودکار جهت دستیابی ،ذخیره سازی،دست کاری ،مدیریت ،کنترل،نمایش،تغییر،مبادله،یا،دریافت ،داده ها یا اطلاعات به وسیله موسسات اجرایی به کار گرفته میشوند، میباشد.
در تعریف دیگر فناوری اطلاعات شامل نرم افزار ها و سخت افزار هایی است که به وسیله یک سازمان جهت پشتیبانی از جریان یا پردازش اطلاعات به منظور پشتیبانی از فعالیت های سازمان صرفه نظر از اینکه فناوری فقط شامل رایانه ها ،وسایل ارتباطی یا فناوری های دیگر باشد ،به کار برده می شود.
دو دیدگاه مختلف در مورد فناوری اطلاعات وجود دارد :
فناوری اطلاعات زیر مجموعه ای از سیستم های اطلاعاتی
فناوری اطلاعات مترادف و هم عرض با سیستم های اطلاعاتی
بر اساس يك دید سیستمی :
فناوری اطلاعاتی زیر مجموعه سیستم های اطلاعاتی
سیستم های اطلاعاتی زیر مجموعه سیستم های کاری
سیستم های کاری زیرمجموعه سازمان
سازمان زیر مجموعه مجموعه محیط کسب وکار
مزایا و محدودیت های استفاده از سیستم های و فناوری های اطلاعاتی در سازمان ها
الف )مزایای سیستم ها وفناوری های اطلاعاتی :
1- تسهیل یادگیری سازمانی و تبدیل سازمان سنتی به سازمان یادگیرنده
2- به روز کردن اطلاعات ودانش سازمانی و ایجاد توانایی تحلیل اطلاعات
3- ذخیره سازی حجم بالایی از اطلاعات در سازمان
4- تسهیل برقراری ارتباطات سریع ،صحیح ارزان درون سازمانی و بین سازمانی
5- رواج کار از راه دور نظیر انجام کارها در منزل
6- افزایش بازارهای مجازی جهت خرید و فروش کالاها نظیر خرید و فروش کالاها در شبکه اینترنت
7- کارآفرینی در زمینه های مختلف سخت افزار ،نرم افزار ،شبکه،امنیت شبکه ،مخابرات ،کارت های هوشمند ،شرکت های مشاوره و ...
8- سرعت بخشیدن به انجام کارها به دلیل استفاده های پیپرلس
9- کارا شدن ساختارها به دلیل کوتاه تر شدن سطوح ساختاری و امکان استفاده از ساختارهای مجازی
10-کمک به مدیران در انجام هر چه بهتر وظایف متداول نظیر برنامه ریزی ،سازماندهی ،رهبری ،کنترل و...
ب) محدودیت های سیستم ها و فناوری های اطلاعات :
1- سر در گمی مدیران سازمانی به دلیل تغییرات سریع فناوری های اطلاعاتی مورد استفاده در سازمان
2- از بین رفتن حریم خصوصی افراد در سازمان
3- امکان انتشار و یا صدمه دیدن اطلاعات مهم سازمان به دلیل ورود غیر مجاز افراد سود جو به حریم اطلاعاتی سازمان
4- نیاز به مهارت های سطح بالا جهت کار با سیستم ها و فناوری اطلاعاتی
5- نیاز به سرمایه های قابل توجه جهت خرید سیتم ها و فناوری های پیشرفته اطلاعاتی
6- نیاز به تدوین و اجرای مقررات جدید و به روز جهت برقراری امنیت سیستم های اطلاعاتی
7- کاهش انگیزه های کارکنان به دلیل کاهش ارتباطات چهره در سازمان
الف)اثرات ساختاری سیستم ها و فناوری های اطلاعاتی برسازمان
ساختارسازمانی مبین روابط تنظیم شده بین افراد و گروههای در یک سازمان میباشد.
ساختار سازمانی در حقیقت بیانگر نحوه آرایش نیروها و منابع سازمان در برابر محیط وعوامل محیطی است.
اثرات ساختاری سیستم های اطلاعاتی در قالب اثرات عام و خاص:
1-الف)اثرات عام سیستم ها و فناوری های اطلاعاتی بر ساختار سازمان:
1.تسهیل ارتباط بین کارکنان بخش های مختلف سازمان
2.تسهیل ارتباط سازمان با مشتریان و ذینفعان سازمان
3.تسهیل ایجاد زنجیر ارزش سازمانی
2-الف)اثرات خاص سیستم ها وفناوری های اطلاعاتی بر ساختار سازمانی:
1.تمرکز:تجمع اختیار تصمیم گیری در راس هرم سازمان و عدم تمرکز یعنی توزیع اختیار تصمیم گیری در سراسر سازمان ودر سطحی که درآن انجام میشود.
2.رسمیت: شامل مقررات روشها ومدارک کتبی است که به موجب آنها شرح وظایف ,دستورالعمل ها و فرمان هایی که کارکنان باید آنها را رعایت واجرا کنند مشخص میشود.
3.پیچیدگی:تعداد کارها یا سیستمهای فرعی است که درون یک سازمان انجام میشود یا وجود دارد ودارای سه بعد عمودی,افقی و جغرافیایی میباشد.
4.تفکیک افقی: میزان تخصص گرایی که بوسیله تعداد متخصصان شغلی ومدت دوره آموزشی مورد نیاز برای هر نفر اندازه گیری میشود.
5.تفکیک عمودی: به عمق یا ارتفاع سلسله مراتب در سازمان اشاره دارد.
در باب تاثیر سیستمهای اطلاعاتی وفناوری اطلاعات بر تمرکزسازمان سه نظریه زیر در ادبیات موضوع به چشم می خورد:
1.افرادی که معتقدند که سیستمهای اطلاعاتی و فناوری اطلاعات سبب تمرکز در تصمیم گیری میشود (وایزلرولویت)
2. .افرادی که معتقدند که سیستمهای اطلاعاتی و فناوری اطلاعات سبب عدم تمرکز در تصمیم گیری می شود(فیفرولپلباسیی)
3. افرادی که معتقدند که سیستمهای اطلاعاتی و فناوری اطلاعات سبب هم تمرکز هم عدم تمرکز میشود(رولبی )
نتیجه گیری از سه نظریه فوق:
سیستم های و فناوریهای اطلاعاتی به دلیل تسهیل دسترسی مدیریت عالی سازمانی به اطلاعات کلیدی راهبردی از یکسو می تواند تمرکز در تصمیمات راهبردی را افزایش دهد. به دلیل بالا بودن توان نظارتی مدیران عالی می تواند باعث تفویض اختیارات بیشتری از طرف آنان به مدیران میانی و عملیاتی گردد که در نتیجه آن عدم تمرکز در تصمیمات راهکاری و عملیاتی را افزایش دهد.
ب)اثرات رفتاری سیستم ها و فناوری های اطلاعاتی:
استیفن رابینز این اثرات بر سازمان ها را تحت عنوان اثرات سازمانهای الکترونیکی در سه سطح فرد،گروه و سازمان مورد بررسی قرار داده است.
چهار ویژگی سازمان های الکترونیکی که آنها را از سازمان های سنتی متمایز می کند از دیدگاه رابینز:
1.به دلیل نو پا بودن سازمان های الکترونیکی قواعد مورد قبول عامه در این سازمان ها کمتر به چشم می خورد.
2.در سازمان های الکترونیکی،سرعت حرف اول را می زند.
3. در سازمان های الکترونیکی،ساختار فیزیکی عامل تعیین کننده به حساب نمی آید.
4. در سازمان های الکترونیکی،اطلاعات انسجام یافته حرف اول را می زند.
اثرات سازمان های الکترونیکی بر رفتار افراد،گروه ها و سازمان ها:
الف)سازمان های الکترونیکی و رفتار های فردی:
1.عواطف 2. اخلاق 3.انگیزش 4.جبران خدمات
ب)سازمان های الکترونیکی و رفتار گروهی:
1.تصمیم گیری 2.ارتباطات سازمانی 3.رهبری 4.اعتماد سازی 5.سیاست های سازمانی و شبکه ای شدن 6.آزار جنسی و بد رفتاری های کلامی
نکته:سه محور اصلی برای ایجاد تمایز میان سازمان های الکترونیکی و سنتی:
1. سرعت تصمیم گیری 2.اهمیت انعطاف پذیری 3.نیاز به تغییر نگرش ها نسبت به آینده
ج)سازمان های الکترونیکی و سیستم های سازمانی:
1.ساختار های سازمانی:ساختار های حاکم و غالب در سازمان های الکترونیکی به وسیله شبکه های ارتباطی که به آنها وصل هستند،شکل می گیرند.
2.طرح کار:شبکه ها و ارتباطات الکترونیکی به شکل دهی محل کار و طراحی مجدد مشاغل متناسب با کارکرد های سازمان های الکترونیکی کمک می کنند.
3.انتخاب کارکنان: اهمیت فراوان انتخاب کارکنان شایسته برای سازمان های الکترونیکی معمولا از طریق این واقعیت نشان داده می شود که سرمایه گذاران ریسک پذیر به هنگام تصمیم گیری در خصوص سرمایه گذاری یا عدم سرمایه گذاری در یک شرکت مبتنی بر اینترنت بیشترین اهمیت را برای افرادی که در آن شرکت کار می کنند،قائل هستند.
4.تعادل میان کار و زندگی:ایجاد توازن میان زندگی کاری و زندگی شخصی،یکی از مهمترین مباحث دهه های بعدی خواهد بود.
ج)اثرات اقتصادی سیستم ها و فناوری های اطلاعاتی بر سازمان ها:
1.نظریه اقتصاد خرد:بر مبنای این نظریه سیستم ها و فناوری های اطلاعاتی یکی از عوامل تولید به شمار می آید که می تواند به آسانی جانشین سرمایه و نیروی کار شود.
2.نظریه داد و ستد:بر اساس این دیدگاه شرکت ها می کوشند از هزینه های داد و ستد و هزینه های تامین منابع خود از بازار بکاهند.
3.نظریه نمایندگی:بر اساس این نظریه،کارفرما(مالک)گروهی نماینده(عامل یا کارمند)استخدام می کند تا از جانب وی کارها را انجام دهند و اختیارات محدودی نیز به آنها تفویض می کند.
د)اثرات اجتماعی - فرهنگی سیستم ها و فناوری های اطلاعاتی بر سازمان ها:
از دید گاه جامعه شناسان،سیستم ها و فناوری های اطلاعاتی به مدیران سازمان این امکان را می دهد تا تمرکز و یا عدم تمرکز در قدرت و تصمیمات را به صلاح دید خود و به عنوان شیوه های پایدار به بهترین نحو ممکن عملی سازند.
چرخه حيات يك سازمان:
چرخه حيات سازمان مهم ترين مسئله اي است كه هر شركتي با آن روبرو مي شود. ساختار سازماني در درجه دوم اهميت قرار دارد. چرخه حيات سازمان نشان مي دهد كه يك شركت چگونه رشد مي كند ، بزرگ مي شود (توسعه مي يابد) و سرانجام مي ميرد (منحل مي گردد). چرخه حيات سازمان مانند چرخه حيات محصول در عمليات بازاريابي است. مراحل چرخه حيات سازمان عبارتند از: تولد- رشد- بلوغ- پيري و مرگ.