ارائه روش تحقیق - صفحات(260-292) (آقایان حسن سالاری-منصور غرباپور-رحمت ا... اسکندرزاده)

روش های جمع آوری اطلاعات (مشاهده-پرسشنامه)

 

تهیه کنندگان:حسن سالاری – منصور غرباپور- رحمت الله اسکندزاده

 n     يكي از اصلي تر ين بخش هاي هر كار پژوهشي را جمع آو ري اطلاعات تشكيل مي دهد. چنانچه اين كار به شكل منظم وصحيح صورت پذيرد‏ كار تجزيه و تحليل و نتيجه گيري از داده ها با سرعت و دقت خوبي انجام خواهد شد. براي جمع آوري اطلاعات در كارهاي پژوهشي چهار روش عمده را مورد استفاده قرار مي دهند.

روش های گرد آوری اطلاعات

n     استفاده از پرونده ها و اسناد موجود

n     مصاحبه

n     مشاهده

n     پرسشنامه

n      سایر روشهای جمع آوری اطلاعات

  در این جلسه, روش مشاهده , پرسشنامه و سایر روشهای جمع آوری اطلاعات تشریح     می گردد.

n      پیش از گردآوری داده ها باید طرح مشخص برای اینکاردر نظر گرفت. پاسخ به سوالات زیر می تواند راهگشا باشد.

1.    داده هاي مربوط چه چيزي گردآوري مي شود  ؟

2.    چرا داده ها گردآوري مي شود ؟

3.    داده ها چگونه گردآوري مي شود ؟

4.    داده ها در چه زماني گردآوري مي شود ؟

5.    داده ها را چه كساني گردآوري مي كنند ؟

6.    گردآوري داده ها به چه مواد و ابزاري نياز دارد  ؟

7.    داده ها چگونه توصيف و تفسير مي شوند ؟

8.    چه مقدار هزينه براي گردآوري داده ها و تفسير آنها لازم است  ؟

9.    داده ها چگونه گزارش مي شوند ؟

10-منبع يا منابع تأمين هزينه كيست  ؟

«مشاهده»

n     از روش هاي جمع آوري اطلاعات است كه در آن رفتار مشخصات موجودات زنده اشيا و پديده ها با استفاده از ويژگي هاي گوناگون آنها ملاحظه و ثبت مي گردد. منظور از مشاهده ثبت دقيق تمام جوانب بروز حادثه ويژه يا رفتار و گفتار فرد يا  افراد از راه حواس و يا ساير راه هاي ادراكي ( كمك گرفتن از ابزار خاص ) مي باشد.

هدف پژوهشگر:  بررسی و مشاهده حوادث و وقایع مطابق آنچه رخ می دهد

 روش مشاهده ای = روش رفتار سنجی

 بر خلاف استفاده از اطلاعات موجود زمان آن حال و آینده است

 n    مشاهده منظم در تحقيق ضروري است بنابراين مشاهده بايد:

 A.   به هدف تحقيق مربوط باشد

B.   برنامه و نحوه عمل آن از قبل مشخص و تنظيم شده باشد

C.   به طور دقيق و منظم ثبت شود

D.   ميزان اعتبار و صحت انجام آن قابل سنجش و بررسي باشد

 مشاهده از تکنیک هایی است که غالباً در مطالعات مردم شناسی مورد استفاده قرار می‌گیرد و در عین حالی که گاهی هم در جامعه شناسی خصوصاً رشته جامعه شناسی روستائی بکار برده می‌شود. معمولاً از تکنیک مشاهده در مواردی استفاده می‌گردد که نمونه گیری و کاربرد پرسشنامه تحقیقاتی عملی نباشد . مثلاً زمانی که قصد مطالعه جابجائیهای فصلی یک از ایلات را از ییلاق به قشلاق داریم از این تکنیک استفاده می‌شود.

 n    مشاهده را بطور کلی به دو نوع می‌توان تقسیم نمود بشرح زیر:

 1.    مشاهده با مشارکت مستقیم و فعالانه محقق در جامعه مورد مطالعه

2.    مشاهده بدون مشارکت محقق

 مشاهده با مشارکت مستقیم و فعالانه محقق در جامعه مورد مطالعه

n    این نوع مشاهده در موردی مصداق پیدا می‌کند که محقق خود عضوی از جامعه مورد مطالعه شده باشد و بنابراین مانند فردی از افراد جامعه در حقیقت خود نیز در محدوده پژوهشی قرار گیرد که می‌خواهد آنرا انجام دهد . بعنوان مثال محققی که خود ساکن یک روستا بوده و قصد مطالعه بعضی از رفتارهای گروهی یا مراسمی را دارد غالباً بدو آنکه اعضاء آن جامعه در جریان تحقیق وی قرار بگیرند. رفتار مردم را زیر ذره بین گذاشته و با استفاده از ابزارهایی مثل دوربین عکاسی , اسلاید , دوربین فیلمبرداری و فیش های ثبت وقایع به بررسی جامعه مورد مطالعه خود می‌پردازد.

مشاهده بدون مشارکت محقق:

n     در نوع دوم مشاهده , محقق عضو جامعه مورد نظر نبوده بلکه از خارج بدان جامعه وارد می‌شود, در چنین مواردی مشکلات تحقیق بسیار زیادتر از نوع پیشین است زیرا ورود محقق به جامعه مورد مطالعه , عکس العملهایی در بین افراد جامعه بوجود می‌آورد که موجب تغییر در رفتار طبیعی آنها می‌شود.

 تفاوت بین مشاهده مشارکتی با مشاهده بدون مشارکت محقق:

مشاهده نوع اول را می‌توان به نوعی فیلمبرداری یا عکسبرداری تشبیه نمود که بدون مقدمه و ناگهانی از فرد یا افرادی صورت می‌گیرد بنابراین رفتار مردمی که جلوی دوربین عکسبرداری قرار گرفته‌اند کاملاً طبیعی است ولی در حالت دوم عکس العملهای ناشی از ترس , تردید , سوظن و ابهام موجب می گردد که نتایج تحقیق اعتبار و اطمینان خود را تا اندازه‌ای از دست بدهد .

چگونگی ثبت مشاهدات:

 1.    ثبت فراوانی

2.    ثبت مدت

3.    ثبت فاصله میان دو رفتار

4.    ثبت ترتیب ظهور

  واحد زمانی برای مشاهده باید تعیین گردد. مثلاً 20 دقیقه مشاهده جلسه شورای مدیران، امکان شناسایی تسلط مدیران به کار را فراهم می کند.

 مزایا:

1.    اعتبار قابل توجه اطلاعات ضبط شده

2.    وابستگی غیر مستقیم روش مشاهده به موضوع مورد مشاهده

3.    عدم نیاز به جلب رضایت پاسخگو

4.    امکان توصیف کامل و جامع

محدودیت ها:

1.    خطای سیستماتیک

2.    اتکا به زمان حال

3.    حوادث غیر قابل پیش بینی

4.    کیفی بودن اطلاعات

5.    اثر حضور مشاهده گر

6.    عدم توانایی در آزمون فرضیه

7.    وسعت حادثه

«پرسشنامه»

n     پرسشنامه شامل مجموعه سوالاتی است كه برطبق اصول خاصي و جهت اندازه گیری متغیرها در راستای اهداف مطالعه طراحی می شوند و به صورت كتبي به افراد ارائه مي شود و پاسخگو بر اساس تشخيص خود جواب ها رادر آن مي نويسد.

n      هدف از ارائه پرسشنامه  کسب اطلاعات معين در مورد موضوعي مشخص است. بزرگ بودن گروه يا جامعه مورد مطالعه يكي از دلايل مهم براي استفاده از پرسش نامه است چونکه امكان مطالعه نمونه هاي بزرگ را فراهم می آورد. كيفيت تنظيم پرسشنامه دربدست آمدن اطلاعات صحيح و درست و قابل تعميم بسيار با اهميت است.

 نحوه اجرای پرسشنامه:

 1.    پرسشنامه بطریق رو در رو Personal Questionnaire

2.    پرسشنامه  تلفنی Telephone Questionnaire

3.    پرسشنامه پستی Mail Questionnaire

4.    پرسشنامه رایانه ای Computer Direct Questionnaire

5.    پرسشنامه پست الکترونیکی E-mail Questionnaire

6.    پرسشنامه اینترنتی یا با استفاده از صفحات وب Internet/ Internet Web Page Questionnaire

 اصول طراحی پرسشنامه خوب بر سه محور استوار است:

           1- نگارش پرسشها

          2- چگونگی دسته بندی , درجه بندی و ثبت متغیرها پس از دریافت پاسخهای پرسشنامه ها

          3- شکل ظاهری پرسشنامه

 1.    محتوا و هدف هر پرسش:

          ماهیت هریک از متغیرهای پژوهش , نوع پرسش را معین می کند. یعنی زمانی که به متغیرهای عینی همچون سن و سطح تحصیلات پرداخته می شود بهتر است سوالات صریح و بر پایه مقیاس ترتیبی تنظیم شود. و زمانی که در صدد اندازه گیری باورها و نگرشهای پاسخ دهندگان هستیم , پرسشها باید ابعاد و عناصر مختلف مفهوم مورد نظر را در بر گیرد.

 2.    زبان و واژه پردازی پرسشنامه :

                    زبان پرسشنامه باید با میزان درک پاسخ دهندگان همخوانی داشته باشد و گزینش واژگان به سطح تحصیلی و چهارچوب داوری افراد و نیز فرهنگ موجود بستگی دارد.زیرا در صورتیکه سوالات و واژه های انتخابی برای پاسخ دهندگان قابل فهم نباشد , پاسخهایی نادرست و همراه با سوگیری دریافت خواهد شد.

 انواع پرسشنامه براساس ماهیت:

1.    پرسشنامه باز:

                   در اين نوع پرسشنامه با سوالات باز روبرو هستيم.در اينجا پاسخگو مي تواند بدون محدوديت , هرپاسخي را كه مد نظرش باشد در مورد آن پرسش بنويسد و يا در آن زمينه توضيح دهد. در اينگونه سوالات ، اطلاعات دقيق تر، كامل تر و داراي ارزش بيشتر هستند ولي طبقه بندي و نتيجه گيري از آنها مشكل تر و له تجربه زياد نيازمند است.

مزایا و معایب پرسشنامه باز:

n    مزایا:

•       کسب اطلاعات اتفاقی

•       آزادی پاسخگو در پاسخ به سوالات

n    معایب:

•       استخراج نتایج و طبقه بندی جواب ها مشکل

•       عدم تمایل و رغبت پاسخگو به این نوع سوال

•       عدم پاسخ صحیح به سوال

n    پرسشنامه بسته:

                   در اين نوع پرسشنامه ارائه مي شود. براي هر پرسش تعدادي گزينه و پاسخ انتخاب شده است كه فرد پاسخ دهنده بايد يكي از آنها رابه عنوان پاسخ بگزيند. هريك از پاسخ ها به گونه اي تنظيم شده است كه در عين منطقي بودن براي آن سوال از پاسخ مربوط به ديگر سوالات مجزاست. در اينجا پاسخ ها را مي توان به سرعت نوشت و تجزيه و تحليل و طبقه بندي پاسخ ها نيز ساده تر است اما اطلاعات به دقت و كاملي پرسش نامه باز نيست.

 مزایا و معایب پرسشنامه بسته

n     مزایا:

•       به سرعت پاسخ داده می شود

•       تجزیه و تحلیل راحت است

•       رغبت بیشتر پاسخگو به جواب

   n    معایب:

•       ممکن است اطلاعات مهم از دست برود

•       کاهش آزادی عمل پاسخگو

 نمونه هایی از سوالات باز و بسته

سوالات باز

"به نظر شما چه راه هایی برای حل مشکل ترافیک در شهر های بزرگ وجود دارد؟”

 سوالات بسته

 " روزانه چند لیوان آب می نوشید؟

اصلاً نمی نوشم □      1 لیوان□     2-3 لیوان □     بیش از 3 لیوان □ "

 n    سوالات هدایت کننده:

          پرسشها نباید به گونه ای نگاشته شوند که پاسخ دهنده را به پاسخهایی که مورد نظر پژوهشگر است سوق دهند

n    سوالات با مطلوبیت اجتماعی :

          پرسشها نباید نوشته شوند که پاسخهایی توام با پذیرندگی و مطلوبیت اجتماعی را طلب کند.

 انواع سوالات بسته:

سوال دو گزینه ای:

آیا تا کنون ازدواج کرده اید؟

بلی□  خیر□

 n    سوالات فیلتر یا تعاقبی Contingency Question

آیا تا کنون الکل مصرف کرده اید؟

بلی□  خیر□

اگر جواب بله می باشد، چند بار در هفته استفاده نموده اید؟

یک بار□  2-3 بار□   4-6 بار□ بیش از 6 بار□

n     سوال چند گزینه ای

تست های آزمون دستیاری

 n    سوال لیست اجزاء

لطفاً با توجه به خصوصیات ذکر شده در جدول زیر نظر خود را راجع به مدیر مجموعه بیان کنید:

 

نامطلوب	بی تفاوت	مهم	بسیار مهم
				قابل اعتماد
				با نفوذ
				سلامت بنیه
				خوش فکر
				گشاده رو
				...
				...
				...
				کاردان

 

«سایر موارد جمع آوری اطلاعات »

 جمع آوری اطلاعات از طریق روش آماری :

n     اعداد و ارقام , گذشته از معنا و مفهوم ریاضی و عددی باید دارای یکی از دو خصوصیت زیر نیز باشد تا بتوانیم آنرا بعنوان اعداد و ارقام آماری در مطالعات اجتماعی مورد استفاده قرار دهیم . این دو خصوصیت عبارت است از:

1.    قابلیت توصیف :

                   مطالب آماری باید  قادر به توصیف وقایع باشد و در عین حال اطلاعات زیادی بطور خلاصه در قالب اعداد و ارقام نمایش دهد. به نحوی که بتوان به این وسیله از این راه سود بیشتری بدست آورد

2.    عمل استقراء:

                        خصوصیت دیگر مطالب آماری عمل استقراء است یعنی از طریق تجزیه و تحلیل آماری می توان مطالب بدست آمده را به مسائل بزرگتر و کلی تری تعمیم داد.

 n     در اغلب روشهایی که قبلاً ذکر شده است مبنای واقعی اطلاعات جمع آوری شده , خود اشخاص هستند. اما برخی اوقات امکان اینکه شخص مورد مطالعه بتواند اطلاعات دقیقی را در اختیار محقق بگذارد وجود ندارد. که این عدم امکان به چندین علت بستگی دارد.

1.    ممکن شخص مورد مطالعه مایل به بیان مطلبی که در جستجوی یافتنش هستیم نباشد.

2.    شخص مورد مطالعه تعمدی در پوشاندن عقاید خود نبوده ولی قادر به بیان اصل مطلب نیست

3.    برای شخص مورد نظر , اصولا مطالبی که مورد مطالعه است ناشناخته است

 جمع آوری اطلاعات از طریق روش برون فکنی :

 n     روش برون فکنی عبارت است از روشی که در آن محرک و انگیزه ای را انتخاب یا طرح می کنیم و شخص مورد نظر را در جریان محرک قرار داده و تعبیر و تفسیری که از آن انگیزه بوسیله شخص مورد مطاله بعمل می آید, می تواند حالات درونی او را بازگو نماید.

 n    روش های معمول در متد برون فکنی عبارتند از:

A.   روش رورشاخ

B.   روش T.A.T (Thematic Apperception Test)

C.   روشT.H.P.A.T (Tomkins-horn Picture Arrangement Test )

D.   عروسک بازی

E.   کشیدن اشکال

F.    روابط بین لغات

G.  تکمیل جملات

H.   تکمیل داستان

 برخی منابع اطلاعاتی ویژه:

n    گروههای کار:

n     این گروهها نسبتاً کم هزینه بوده و می توانند در مدت کوتاهی ,اطلاعات قابل اعتمادی را بدست دهند.

n     هر گروه دارای 8 تا 12 عضو بوده که بصورت تصادفی انتخاب می شوند.

  n     گروههای ایستا و پویا:

هنگامی  که بخواهیم تاثیرات برخی تغییرات یا نواوریها را در طول مدتی معین بررسی کنیم ,استفاده از گروههای مذکور مفید است.در این صورت ابتدا بایستی چند نفر به عنوان اعضای گروه مطالعه مشخص شوند. حال این گروهها گاهی ایستا هستند(برای مدتی طولانی ثابت می مانند)و گاهی پویا(برای آنکه تغییرات مختلف رابسنجند اعضا را گاه به گاه تغییر میدهند)

 مزیت گروههای ایستا و پویا:

تغییرات پدید آمده در یک فاصله زمانی  را به خوبی و به دقت اندازه گیری می کنند.

 نارسائی و محدودیت گروههای ایستاو پویا:

اعضا به دلیل مصاحبه های  مکرر که با آنها صورت می گیرد آن قدرنسبت به تغییرات حساس میشوند  که دیدگاهها و عقایدشان بازتابنده نظرات جامعه آنها نیست.

 

تبریک سال نو

هرعید توراغرق صفا میخواهم                  هرروز توراکامروا میخواهم

ازبهرتووهرکه تورادارد دوست                  ارامش خاطرازخدامیخواهم

فرارسیدن سال۱۳۹۰ راکه مزین به نام جهاد اقتصادی میباشد را به شما و خانواده محترمتان تبریک میگویم.

متن وترجمه زبان-غرباپور

In The Name of God

Employee- oriented and production- oriented communication of the leader and the effect upon work group performance and satisfaction (Morse. 1953)

Through the studies conducted on individuals’ personal characteristics, many traits have been identified as positively associated with leadership. The individuals who exhibit these traits are called leaders. Stogdill (1948) conducted more then 124 trait studies between 1904 and 1947.

In the middle of twentieth century, the universality of trait leadership theory was challenged. Johns and Moser (1989) claimed that predicting a potential for leadership was impossible based on personality traits (johns & Moser, 1989). stogdill (1948) claimed there were no consistent traits that fit in all situations. A leader who fit in one situation might not be qualified for another situation stogdill (1948) . Robbins (2003) summarized three more limitations of trait leadership theory: (a) within organizations with strong behavioral norms, strong incentives for specific types of behaviors, and clear expectations as to what behaviors were rewarded or punished, the leadership traits to predict behavior were probably limited; (b) it was difficult to identify the cause from effect; for example, it was hard to identify whether self- confidence made a leader successful, or the success of a leader built self-confidence; and (c) traits could not well identify whether a leader was effective or ineffective. An individual with leadership traits might not be successful at influencing a group to achieve its goals (Robbins, 2003).

In more recent studies. The major interests of the trait leadership studies were focused on explaining how traits affect leadership. Lord, Devader, and Alliger (1986) found that there was a strong relationship between the personal traits and the leadership style of individuals (Lord, Devader & Alliger, 1986).

As a result, the focus of leadership studies began moving towards an intrinsic understanding of leadership by identifying common traits shared among leaders. However, this turned out to be only a minor development in leadership studies and did not result in a paradigm shift because the historical assumption that leadership was innate remained a widely held belief among scholars of that time. Therefore trait theories did not prove to be overly successful in identifying shared leadership characteristics in such a way that allowed for identification and prediction of good leadership. Rather, it merely noted examples of admired traits in certain leaders.

Finish

 

 

ادامه نوشته